Cytat

Cytat to włączenie do własnego utworu fragmentu innego utworu bądź drobnego utworu w całości w niezmienionej formie.

Powszechnie krąży przekonanie o tym, że istnieje przepis, który określa wielkość dozwolonego cytatu, np. 30 sekund piosenki, czy dwie linijki tekstu, który można wykorzystać jedynie pod warunkiem podania źródła. Niestety nie jest to prawda i nie wiadomo skąd się wzięło. Ani przepisy ani orzecznictwo nie zawierają wskazówek dotyczących dopuszczalnej wielkości cytatu.

Warunki skorzystania z cudzej twórczości w ramach „prawa cytatu” – bez konieczności pytania twórcy cytowanego utworu o zgodę i bezpłatnie – są następujące:

  1. cytowany utwór (bądź jego fragment) musi być już rozpowszechniony,
  2. cytat musi znaleźć się w dziele, które samo jest utworem,
  3. cytat musi być rozpoznawalny – czyli tak oznaczony, aby czytelnik nie miał wątpliwości kiedy ma do czynienia z cytatem a kiedy z utworem oryginalnym,
  4. cytat musi spełniać jedną z następujących funkcji: wyjaśnianie, analiza krytyczna, nauczanie lub gdy przemawiają za tym „prawa gatunku twórczości”.

O ile trzy pierwsze funkcje – wyjaśnianie, analiza krytyczna i nauczanie – są do ogarnięcia (chociaż oczywiście nie bez wątpliwości), to przesłanka „prawa gatunku twórczości” jest wyjątkowo niejasna.

Generalnie chodzi o możliwość skorzystania z cytatu w sytuacji kiedy bez przytoczenia cudzego utworu niemożliwe byłoby stworzenie nowego dzieła np. parodii czy pastiszu. Jednak czy samo przyjęcie określonej techniki w sztuce, np. kolażu, usprawiedliwia dowolną eksploatację cudzych dzieł ? Co do tego jest już masa wątpliwości.