Osobiste prawa autorskie

Prawo autorskie, obok mających wymiar finansowy praw twórcy do jego utworu (zobacz majątkowe prawa autorskie), daje podstawę do ochrony również jego więzi psychicznej do swego dzieła.

Ochronie podlega zatem:

  • autorstwo utworu;
  • oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
  • nienaruszalność treści i formy utworu;
  • prawo do rzetelnego wykorzystania utworu (w innych utworach niesamoistnych);
  • decydowanie o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
  • nadzór nad sposobem korzystania z utworu.

Katalog tych praw jest przykładowy. Uzupełniają go inne prawa wymienione w prawie autorskim: możliwość sprzeciwiania się zniszczeniu dzieła, prawo wycofania utworu z obiegu, prawo dostępu do utworu. Nie każde naruszenie (drobne) praw osobistych twórcy jest nielegalne, a tylko takie, które zrywa lub osłabia więź twórcy z utworem. Ta ostatnia, warto podkreślić, jest co do zasady nieograniczona w czasie i nie podlega zrzeczeniu się lub zbyciu.

W związku z powyższym, w umowach z autorami, mającymi na celu komercyjne korzystanie z ich dzieł, stosuje się różne fortele celem ograniczenia ich w możliwości ingerowania w sposób korzystania ze swego dzieła w powołaniu się na prawa osobiste. W tym celu zobowiązuje się ich do niewykonywania autorskich praw osobistych albo otrzymuje zgodę na wykonywanie tych praw w ich imieniu. Przy takich zapisach umownych, ewentualne wykonanie tych praw przez twórcę mogłoby uzasadniać jego odpowiedzialność kontraktową (głównie zapłatę kar umownych). Twórca zawsze bowiem może zmienić zdanie ….